کوسههای سرچکشی حدود ۲۰ میلیون سال است که در اقیانوسها زندگی میکنند و در این مدت، ساختار سر آنها به یکی از متمایزترین ویژگیهای تکاملی میان کوسهها تبدیل شده است.
پروفسور استیون کجیورا، زیستشناس دانشگاه فلوریدا آتلانتیک، در این باره به IFLScience توضیح میدهد.
سر پهن کوسههای سرچکشی میتواند در شکار به آنها کمک کند. چشمهای کوسه سرچکشی در دو سوی سر قرار گرفتهاند و همین آرایش میتواند میدان دید جانور را نسبت به کوسههایی با پوزه باریک افزایش دهد.
مطالعات روی گونههای کوسه سرچکشی نشان دادهاند که میدان دید دوچشمی آنها میتواند بسیار گستردهتر از برخی کوسههای پوزهباریک باشد. این ویژگی هنگام پیدا کردن و دنبال کردن طعمه اهمیت دارد.
اما چشمها تنها بخش مهم در این ماجرا نیستند. کوسههای سرچکشی با کمک گیرندههای حسی ویژهای به نام آمپولهای لورنزینی، میدانهای الکتریکی بسیار ضعیفی را که در اثر فعالیت موجودات زنده ایجاد میشود، تشخیص میدهند.
این گیرندهها در بخشهای مختلف سر کوسه قرار دارند. سر پهنتر کوسه سرچکشی فضای بیشتری برای توزیع این گیرندهها ایجاد میکند و در نتیجه، جانور میتواند ناحیه وسیعتری از آب اطراف خود را برای یافتن نشانههای الکتریکی طعمه جستوجو کند.
پژوهشهای کجیورا نشان دادهاند که این شکل سر لزوماً باعث حساسیت بیشتر به میدان الکتریکی نمیشود، بلکه گیرندههایش را روی سطح وسیعتری پخش کرده است.
این تفاوت مهم است. کوسه سرچکشی الزاماً حس الکتریکی قویتری ندارد، بلکه گیرندههایش را روی سطح وسیعتری پخش کرده است.
سر پهن کوسههای سرچکشی در حرکات آنها نیز میتواند موثر باشد.
مدتی یکی از فرضیهها این بود که سر پهن کوسه سرچکشی مانند یک بال زیر آب عمل میکند و به جانور در حرکت کمک میکند. اما پژوهشهای تجربی تصویر پیچیدهتری ارائه کردهاند.
پژوهشها نشان دادهاند که کوسههای سرچکشی میتوانند هنگام گردش، مانورهای تندتری انجام دهند. با این حال، شکل سر آنها دقیقاً مانند یک بال یا سکان عمل نمیکند.
انعطاف بیشتر بدن و ویژگیهای هیدرودینامیکی سر در این مانور نقش دارند و به کوسه اجازه میدهند با سرعت بالا تغییر مسیر دهد.
بنابراین، سر چکشمانند کوسه سرچکشی احتمالاً یک ویژگی تکمنظوره نیست. این ساختار در طول میلیونها سال میتواند مجموعهای از مزیتهای حسی و حرکتی را در اختیار جانور گذاشته باشد.
در نهایت، چیزی که در نگاه اول شبیه یکی از عجیبترین شوخیهای طبیعت به نظر میرسد، در واقع نمونهای از سازگاری پیچیده با زندگی در اقیانوس است.
سر کوسه سرچکشی فقط برای اینکه این جانور را متفاوت نشان دهد تکامل پیدا نکرده است. این شکل عجیب به کوسه کمک میکند محیط اطرافش را بهتر جستوجو کند، نشانههای طعمه را پیدا کند و هنگام شکار با چابکی بیشتری تغییر مسیر دهد.